Averaj nedir? Aynı puan, farklı sıra: 2 puandan 3 puana

İki takım 34 maçlık bir sezonu 49 puanla kapattı. Biri 15 maç kazandı, 4 maçta berabere kaldı, 15 maç kaybetti. Öteki 11 maç kazandı, 16 maçı beraberlikle götürdü ve yalnızca 7 kez yenildi. Üç puan sistemi ikisini aynı basamağa koyar: 49 ve 49. İki puan sistemi koysaydı fark dört puan olurdu, 34'e karşı 38, üstelik beraberliği seven takım önde bitirirdi. Averaj nedir sorusu tam bu eşitliğin bozulacağı noktada başlar: puanlar aynıysa tabloyu kim, hangi sırayla yazar?

Averaj nedir? Gol farkının tablodaki işi

Averaj, bir takımın attığı golle yediği golün farkıdır. 62 gol atıp 38 gol yiyen takımın averajı +24'tür. Tabloya iki ayrı yoldan girer. Genel averaj sezonun bütün maçlarını sayar. İkili averaj ise yalnızca puanı eşit takımların kendi aralarında oynadığı maçlara bakar; üç ya da daha çok takım eşitse aynı mantık küçük bir "mini tabloya" taşınır.

İki ölçüt farklı hikâye anlatır. Genel averaj bir takımın sezon boyu hücum ve savunma dengesini ölçer, zayıf rakiplere atılan yüksek skorlar da buna girer. İkili averaj ise "eşit puanlı iki rakip birbirine karşı ne yaptı?" sorusunu sorar. Hangisinin önce geleceğini her lig kendi yönetmeliğiyle belirler; aynı tablo iki ligde iki ayrı sırayla biterse kimsenin hesabında hata yoktur.

2 puandan 3 puana: eşitliklerin sayısını değiştiren karar

Galibiyetin 2, beraberliğin 1 puan olduğu dönemde bir beraberlik, yarım galibiyet sayılıyordu. Üç puan sistemi bu oranı bozdu: galibiyet artık bir beraberliğin üç katı değer taşır. Wikipedia'nın derlemesine göre sistemi İngiliz Futbol Ligi için Jimmy Hill önerdi ve 1981'de uygulamaya girdi; Türkiye'de Süper Lig 1987'de, Dünya Kupası 1994'te, UEFA Şampiyonlar Ligi 1995-96 sezonunda üç puana geçti. Aynı sayfa, sistemin hücum futbolunu özendirmek için tasarlandığını, ama bu etkinin tartışıldığını da yazıyor.

Averaj nedir diye sorulduğunda puan sisteminin kendisi de cevabın parçasıdır; girişteki iki takımı tabloya dökmek farkı gösterir:

Sonuçlar kurgusaldır, hesap ise yöntemi göstermek için yapıldı. Üç puanda A ile B arasındaki eşitlik averaja kalır; iki puanda B dört puan öndeydi ve averaja gerek bile kalmazdı. Yani puan sistemi, hangi maçlarda averajın devreye gireceğini de değiştirir.

Süper Lig'de sıra: ikili puan, ikili averaj, genel averaj

TFF'nin Futbol Müsabaka Talimatı'nın 9. maddesi (dosyanın üst verisine göre 18 Ağustos 2025'te oluşturulmuş sürümü) galibiyete 3, beraberliğe 1, mağlubiyete 0 puan verir. Müsabaka statüsünde aksi yazmıyorsa, puanı eşit iki takım şu sırayla ayrılır:

1. Kendi aralarındaki maçlarda toplanan puan.
2. Kendi aralarındaki maçların gol averajı. Madde parantez içinde bir ayrıntıyı özellikle yazar: bu maçlarda deplasmanda atılan fazla gol üstünlük sayılmaz.
3. Genel puantajdaki gol averajı.
4. Daha çok gol atmış olan takım.
5. Hükmen yenilgisi olmayan takım.
6. Hâlâ eşitlik varsa tek maçlık eleme.

Puanı eşit takım sayısı üç ya da daha fazlaysa önce yalnızca bu takımların birbirleriyle oynadığı maçlardan bir mini puan cetveli çıkarılır; o cetvelde eşit puanlı takımların maçlarına bir daha bakılmaz. Sıra önce mini cetveldeki puanla, sonra oradaki averajla, sonra atılan golle belirlenir. Bunlar da yetmezse genel averaj, genel atılan gol ve hükmen yenilgisi gelir. Madde, TFF'ye gol averajını hiç uygulamama ya da başka biçimde uygulama yetkisi de tanır; bu yüzden sezonun statüsü her zaman ayrıca okunmalıdır.

Üç takım, 60 puan: aynı veri, iki kural, iki sıra

Averaj nedir sorusunu bir örnek en iyi açar. Kurgusal bir sezonda X, Y ve Z takımları 60 puanda eşitlendi. Sezon boyunca gol averajları X +30, Y +24, Z +18'dir. Kendi aralarındaki altı maç şöyle bitti (ev sahibi önce yazıldı):

Bu altı maçtan mini tablo çıkar: Z 8 puan (averaj +3), X 5 puan (-1), Y 2 puan (-2). Aynı takımlara iki ayrı kural uygulanınca sıra değişir:

Kurgusal sezonun şampiyonu yalnızca kuralın adına göre değişiyor: Z, sezon averajında sonuncuydu ama aralarındaki maçlarda iki galibiyet, iki beraberlikle 8 puan topladı. Premier Lig ve La Liga satırları NBC Sports ve CBS Sports derlemelerine dayanıyor; bu yayınlar ikinci ve sonraki basamaklarda birbirinden ayrışıyor, o yüzden ilgili ligin yönetmeliği okunmadan kesin hüküm kurulmamalı.

UEFA lig aşamasında on ölçüt: tek tabloda ikili yok

Şampiyonlar Ligi'nin 2026/27 yönetmeliği, 18. maddede, lig aşamasındaki eşit puanları on basamakla ayırır: genel averaj, atılan gol, deplasmanda atılan gol, galibiyet sayısı, deplasman galibiyeti sayısı, rakiplerin toplam puanı, rakiplerin toplam averajı, rakiplerin toplam attığı gol, disiplin puanı ve kulüp katsayısı. Disiplin puanında kırmızı kart 3, sarı kart 1, iki sarıdan kırmızı kart 3 sayılır.

Burada ikili averaj yoktur, çünkü 36 takımlı tabloda herkes herkesle oynamaz; bir takımın puan eşitliği olduğu rakiple hiç eşleşmemiş olması mümkündür. UEFA deplasman golü üstünlüğünü eleme turlarında 24 Haziran 2021'de kaldırdı (2021/22 sezonundan itibaren), yine de lig aşaması ölçütlerinde "deplasmanda atılan gol" hâlâ üçüncü basamakta durur. Format, maç sayıları ve torbalar için Şampiyonlar Ligi formatı yazısına bakılabilir.

Tabloyu okurken sırayla sorulacak üç soru

Eşitliği gören biri üç şeyi sırayla kontrol eder. Birincisi, hangi metin geçerli: TFF'nin talimatı varsayılan sistemi verir, ama lig statüsü ya da yarışma yönetmeliği aksini yazabilir. İkincisi, kaç takım eşit: iki takımda ikili sonuç, üç ve fazlasında mini cetvel çalışır. Üçüncüsü, hangi basamakta kalındı: ikili puan mı, ikili averaj mı, yoksa genel averaj mı belirleyici oldu. Bu sırayı atlayıp "averajı yüksek olan öndedir" demek, Süper Lig'in yazılı kuralıyla çelişir. Averaj nedir sorusunun kısa cevabı da buradadır: puan eşitliğinin hangi kuralla, hangi basamakta çözüldüğünü söyleyen sayı.

Sıradaki adım kendi tablonu denemektir: son yılların bir lig tablosunda puanı eşit iki takım bul, aralarındaki iki maçın skorunu yaz ve yukarıdaki altı basamağı elle uygula. Sonucu genel averajla karşılaştırmak, yönetmelik metninin neden bu kadar ayrıntılı yazıldığını kendiliğinden gösterir.

Metinlerin dökümü ve okuma tarihi

Aşağıdaki belgeler 4 Kasım 2026'da okundu; kurallar sezondan sezona değişebilir.

• TFF, Futbol Müsabaka Talimatı, madde 9 (puan usulü ve averaj).
• UEFA, Şampiyonlar Ligi Yönetmeliği 2026/27, madde 18.
• UEFA'nın deplasman golü kuralını kaldırma kararı (24 Haziran 2021; bağlantı Şampiyonlar Ligi formatı yazısında).
• Wikipedia, Three points for a win (üç puana geçiş yılları; ansiklopedik kaynak).
• NBC Sports ve CBS Sports'un lig sıralama kuralı derlemeleri (Premier Lig ve La Liga satırları için).

Sık sorulan sorular

İkili averaj mı önce gelir, genel averaj mı?

TFF'nin Futbol Müsabaka Talimatı'nın 9. maddesine göre, statüde aksi yazmıyorsa, puanı eşit iki takımda önce kendi aralarındaki maçların puanına, sonra ikili gol averajına, sonra genel averaja bakılır. UEFA'nın lig aşamasında ise ilk ölçüt genel averajdır.

Deplasmanda atılan gol averajda iki sayılır mı?

Hayır. TFF talimatı, kendi aralarındaki maçlarda gol eşitliği varsa deplasmanda fazla gol atan takımın üstün sayılmayacağını yazar. UEFA da deplasman golü üstünlüğünü eleme turlarında 24 Haziran 2021'de kaldırdı; lig aşaması ölçütlerinde yalnızca deplasmanda atılan gol sayısı üçüncü basamaktadır.

Bütün ölçütlerde eşitlik sürerse ne olur?

TFF talimatına göre atılan gol ve hükmen yenilgisi olmayan takım gibi basamaklar uygulanır; hâlâ eşitlik varsa iki takım arasında tek maçlık eleme, üç ve daha çok takımda TFF'nin belirleyeceği maç ya da maçlar oynanır.