xG nedir? Gol beklentisini okumak ve sınırlarını bilmek

xG nedir sorusunun kısa cevabı bir olasılıktır: bir şutun gole dönüşme ihtimali, 0 ile 1 arasında bir sayı. Opta'nın modelinde penaltı sabit 0,79 değerindedir; yani aynı koşuldaki 100 penaltıdan yaklaşık 79'unun gol olması beklenir. Bir maçın xG'si, o maçtaki bütün şutların değerlerinin toplamıdır. Bu sayı skoru söylemez, şansın payını ayırır: bir takım 2,0 xG üretip hiç gol atamayabilir, 0,3 xG üretip kazanabilir. Aşağıda tanım, sekiz şutluk bir hesap, skor olasılığına geçiş, örneklem sınırı ve topla oynama gibi komşu istatistiklerin tanımı sırayla okunuyor.

xG nedir: bir şutun gole dönüşme olasılığı

Opta'nın The Analyst sitesindeki açıklamasına göre (8 Ağustos 2023) xG, benzer şutların geçmişte ne sıklıkla gole döndüğüne bakarak bir pozisyonun kalitesini ölçer. Model, 2018-19 ile 2021-22 arasında 40 yarışmadan toplanan yaklaşık bir milyon şuta dayanıyor ve şutun anına kadar olan 20'den fazla değişken kullanıyor: kaleye uzaklık ve açı, kalecinin konumu, kale ağzının diğer oyunculardan temizliği, savunmacı baskısı, şut türü, oyunun biçimi ve önceki hareket. Değer 0 ile 1 arasında akar; 0,1 değeri, benzer on şuttan yaklaşık birinin gol olmasını anlatır. Penaltı, tarihsel dönüşüm oranından gelen sabit 0,79 değerini taşır; kadın yarışmaları için ayrı bir model kullanılıyor.

Tanımın iki sınırı baştan bellidir. Birincisi, xG pozisyonun kalitesini ölçer, maçın beklenen sonucunu değil. İkincisi, değer sağlayıcıya göre değişir; Opta'nın xG'si ile başka bir sitenin xG'si aynı şutta farklı sayı verebilir, çünkü değişken listeleri ve eğitim verileri farklıdır.

Sekiz şutluk bir maç: toplam 2,02

Kurgusal bir takımın sekiz şutu ve örnek değerleri şöyle olsun (değerler yöntemi göstermek için seçildi; Opta'nın değil):

Toplam 2,02 xG, takımın bu şutlardan ortalama 2,02 gol atmasının beklendiği anlamına gelir. Bağımsız şutlar varsayımıyla hiç gol atamama olasılığı her şutun gol olmama olasılığının çarpımıdır: 0,21×0,65×0,58×0,72×0,92×0,95×0,97×0,98 = 0,047. Yani en az bir gol olasılığı yüzde 95,3'tür. Aynı toplamı bir Poisson dağılımına çevirseydik, hiç gol olmama olasılığı e^-2,02 = yüzde 13,3 çıkardı: aradaki fark, yüksek değerli şutlar çoğaldığında Poisson'un yayılımı abarttığını gösterir. Aradaki fark varyansta saklıdır. Şut şut hesapta varyans, p×(1-p) değerlerinin toplamıdır: 0,17+0,24+0,23+0,20+0,07+0,05+0,03+0,02 = 1,01, yani standart sapma 1,00. Poisson yaklaşımında varyans ortalamaya eşittir, 2,02, yani standart sapma 1,42; yaklaşım yayılımı yüzde 41 abartıyor. Toplam xG'den olasılığa geçerken kaba bir yaklaşımla mı, şut şut hesapla mı çalışıldığını bilmek gerekir.

xG'den skor olasılığına: 1,8'e karşı 0,6

Maçın toplam xG'leri belliyse, her takımın gol sayısına bağımsız bir Poisson dağılımı uydurmak yaygın bir yaklaşımdır. Maher'in 1982 tarihli çalışması (Statistica Neerlandica, 36(3), 109-118), bağımsız Poisson modelinin futbol skorlarına makul ölçüde uyduğunu, iki skor arasına 0,2 düzeyinde bir ilişki eklemenin uyumu iyileştirdiğini bildiriyor. Bir takım 1,8, öbürü 0,6 xG ürettiyse, gol sayısı olasılıkları (yüzde) şöyle çıkar:

Bu iki dağılım birleştirilince 1,8'lik takımın kazanma olasılığı yüzde 66,4, beraberlik yüzde 21,9, mağlubiyet yüzde 11,8 çıkar. Yani üstün çıkan bir xG farkı bile maçı üçte bir olasılıkla başka türlü bitirir. Eşit güçte bir maç (1,2'ye 1,2) yüzde 36,2 - 27,7 - 36,2 verir. Bu hesaplar xG'nin sonuç bilgisine nasıl çevrildiğini gösteren bir örnektir; bahis ya da tahmin aracı olarak sunulmuyor.

Örneklem sorunu: 38 maçta 57 gol beklenen

Kısa pencerelerde ortalamanın etrafındaki oynama büyüktür; xG nedir sorusuna verilen cevap bir ortalamayı anlatır. Bir takım maç başına ortalama 1,5 xG üretiyorsa 38 maçta 57 gol beklenir. Poisson varsayımıyla bu sayının yüzde 95'lik aralığı 43 ile 72 arasındadır; sezon sonunda 45 ya da 70 gol atan iki takım aynı üretimde olabilir. On maçlık bir pencerede 15 gol beklenir ve aralık 8 ile 23'tür. Dolayısıyla "bu forvet xG'sinin üstünde oynuyor" cümlesi kısa bir örneklemde çoğu kez gürültüyü anlatır. Opta aynı noktayı şöyle yazıyor: geçmiş başarının bir sonraki dönemde telafi edilmesi gerekmez, sapma analiz edilecek bir olgudur, hata değildir.

Topla oynama ve pas yüzdesi: tanımı bil

Topla oynama yüzdesi çoğu kişinin "toplu geçirilen süre" sandığı bir ölçü değildir. NBC Sports, StatsBomb ve Slate'in aktardığı Opta açıklamasına göre Opta'nın topla oynama yüzdesi takımın tamamladığı pasların toplam pas içindeki payıdır; saat tutulmaz. Slate'in bir örneğinde aynı maç için Opta yüzde 63, başka bir sağlayıcı yüzde 56 vermiştir.

Bir takım 540, rakibi 360 pas tamamladıysa topla oynama 540÷900 = yüzde 60, rakip için yüzde 40 çıkar. Pas isabeti ise isabetli pasın denenen pasa oranıdır: 540 denenenin 486'sı yerine ulaştıysa yüzde 90. Bir iki hat arasında dönen pasların oranı yüksek, ama tehlikesi düşük olabilir; xG yalnızca şuta kadar gelen zinciri sayar, topla oynama ise zincirin başlangıcını. İkisi birbirinin yerine kullanılırsa sonuç yanıltıcıdır.

xG neyi ölçmez, nerede yanılır

Ölçünün ikinci yarısı sınırlarıdır: xG nedir sorusu, nerede bittiğini de içerir. xG oyuncunun bireysel bitiriciliğini, kalecinin yeteneğini ya da savunma organizasyonunu tek başına açıklamaz. Opta'nın kendi yazısı da bu sınırları sayıyor: xG üstünlüğü kazanan takımı belirlemez, gol kesirli atılmaz ve xG "hâlâ yalnızca bir ölçüttür". Maçları tahmin etmek ya da bir sonucu önermek bu yayının konusu değildir; xG burada yalnızca bir istatistiğin tanımı ve sınırı olarak anlatılıyor. Aynı konuyu futbol sahası ölçüleri yazısındaki geometriyle birlikte okuyan biri, şut açısının ve mesafesinin neden modelin ilk değişkenleri arasında olduğunu daha kolay görür.

Tanımın kaynağı ve hesap notları

Aşağıdaki sayfalar 4 Kasım 2026'da okundu; hesaplar bu yayının betiğiyle yapıldı.

• Opta Analyst, What Is Expected Goals (xG)? (8 Ağustos 2023).
• Maher, M. J. (1982), "Modelling association football scores", Statistica Neerlandica 36(3): 109-118; EconPapers kaydı.
• NBC Sports, StatsBomb ve Slate'in Opta topla oynama tanımı üzerine yazıları (yayın derlemeleri).
• Sekiz şutluk ve 1,8-0,6'lık örnekler kurgusaldır; olasılıklar bağımsız Poisson ve Bernoulli varsayımıyla hesaplandı.

Sık sorulan sorular

xG maçın kazananını söyler mi?

Hayır. xG pozisyonun kalitesini ölçer; Opta'nın açıklamasına göre bir maçta yüksek xG toplamı, o takımın kazanması gerektiği anlamına gelmez.

Penaltının xG değeri neden 0,79?

Opta modelinde penaltı, tarihsel dönüşüm oranından gelen sabit 0,79 değerini taşır: yaklaşık 100 penaltıdan 79'u gol olur.

Topla oynama yüzdesi süreye mi bağlı?

Yayın derlemelerine göre Opta'da hayır: takımın tamamladığı pasların toplam pas içindeki payıdır. Sağlayıcıya göre tanım değişebilir.