Ofsayt kuralı nedir? 1863'ten yarı otomatik çizgiye

Ofsayt kuralı pasın ayaktan koptuğu anda işler, top rakip oyuncuya ulaştığında değil. Hakemin kolu daha sonra kalkar, ama karar dondurulmuş bir an üzerindeki iki çizgiye dayanır: biri topa ve sondan ikinci rakibe, öteki hücum oyuncusunun vücut parçasına çizilir. Tribünde oturan biri için bu çizgi bir tartışma konusudur; IFAB için ise 11. maddenin ilk satırlarında yazılı bir tanım. Aşağıda tanım, kuralın 163 yıllık yolu, VAR protokolü ve yarı otomatik teknolojinin hesabı sırayla okunuyor.

Ofsayt kuralı bugün ne diyor?

IFAB'ın sitesindeki güncel Oyun Kuralları metninde (menüde 2026/27 sürümü görünüyor) 11. madde şöyle kurulur. Ofsayt konumunda olmak başlı başına suç sayılmaz. Bir oyuncu, başının, gövdesinin ya da ayaklarının herhangi bir parçası rakip yarı sahadaysa (orta çizgi hariç) ve hem topa hem sondan ikinci rakibe göre rakip kale çizgisine daha yakınsa ofsayt konumundadır. Eller ve kollar hesaba katılmaz; kaleciler için de böyledir. Kolun üst sınırı koltuk altının alt çizgisidir. Sahadaki çizgilerin ve alanların yeri ise futbol sahası ölçüleri yazısında ayrıca hesaplanıyor.

Konumdaki oyuncu, takım arkadaşı topa vurduğu ya da dokunduğu anda yalnızca sonradan aktif oyuna girerse cezalanır. Metin üç yol sayar: topa dokunarak oyuna müdahale etmek, bir rakibe müdahale etmek (görüş hattını kapatmak, topa mücadele etmek, yakındaki topu oynamaya açıkça girişmek) ya da direkten, hakemden veya rakipten dönen topu oynayarak avantaj elde etmek. Kale vuruşundan, taç atışından ve köşe vuruşundan doğrudan top alan oyuncu ofsayt olamaz. Ceza, ihlalin yapıldığı yerden kullanılan endirekt serbest vuruştur.

"Aynı hizada olmak" ofsayt değildir: oyuncu sondan ikinci rakiple ya da son iki rakiple aynı hizadaysa konum geçerli sayılmaz. Bu cümle kuralın en sık tartışılan yerini, milimetrik farkları, yazılı bir sınıra bağlar.

1863'ten 1990'a: kural nasıl gevşedi?

Kuralın tarihi, Wikipedia'nın FA ve IFAB belgelerine dayandırdığı dizi üzerinden şöyle okunur:

1925'in sayısal izi ayrıca anılır. Aynı kaynak, Futbol Ligi'nde aynı sayıda maçla atılan gol sayısının 1924-25'te 4.700'den 1925-26'da 6.373'e çıktığını aktarıyor; bu yüzde 35,6'lık bir artış demek. Rakam ansiklopedik bir derlemeden geliyor, birincil bir lig kaydı değil, yine de kuralın oyunun tempo ve gol dengesini ne kadar oynattığını gösteren en çok anılan örnek.

Değişikliklerin ritmi: 65 yıl bekleyen kural

Yukarıdaki yedi tarih arasındaki boşluklar eşit değildir. 1866'dan 1907'ye 41 yıl, 1925'ten 1990'a 65 yıl geçti; son yarım yüzyılda ise 1990, 2005 ve 2016 gibi daha sık güncellemeler geldi. 1863'ten 2016'ya yedi tarih arasında ortalama aralık 25,5 yıldır; ama 1990'dan sonraki iki değişiklik arasındaki aralıklar 15 ve 11 yıl. Kuralın uzun sessizlikleri, 1925'te üç rakibin ikiye inmesi gibi büyük ve görünür değişikliklerin ardından geldi; yakın tarihin küçük düzeltmeleri ise çoğunlukla tanımı netleştirdi: kolun nerede başladığı, orta çizgideki oyuncunun durumu gibi.

VAR protokolü: neye bakar, neye bakmaz?

IFAB, VAR'ın kullanımını 3 Mart 2018'deki 132. Genel Kurul'da oybirliğiyle onayladı ve Kurallara atıflar 2018/19 sürümüne eklendi; FIFA Konseyi de ardından 2018 Dünya Kupası yönetmeliğini değiştirip tüm maçlarda VAR kullanılmasını kabul etti. Protokol dört durumu kapsar: golün geçerliliği, penaltı kararı, doğrudan kırmızı kart ve yanlış oyuncuya kart verilmesi. VAR yalnızca "açık ve bariz hata" ya da "ciddi kaçırılan pozisyon" için devreye girer. Hakem önce kendi kararını verir; "karar yok, VAR karar versin" biçimi kabul edilmez.

Süreç iki adımdır. Kontrol adımında VAR, olası her gol ve penaltıyı çok açıdan sessizce izler. İnceleme adımını yalnızca hakem başlatır. Konum gibi olgusal meselelerde (ofsayt konumu, ihlalin yeri, topun oyun dışına çıkması) VAR-only inceleme yapılır; faulün şiddeti ya da müdahalenin etkisi gibi öznel konular için hakem sahada TV sinyali verip görüntüye kendisi bakar. Ofsayt için bu ayrım önemlidir: konum olgusaldır, müdahalenin etkisi ise yorumdur. Protokolün başka bir hükmü hızdan çok doğruluğu önceler ve inceleme için süre sınırı koymaz.

Yarı otomatik ofsayt: 12 kamera, 29 nokta, saniyede 50 ölçüm

FIFA'nın 1 Temmuz 2022 tarihli duyurusuna göre 2022 Dünya Kupası'nda yarı otomatik ofsayt teknolojisi kullanıldı. Sistem, stadyum çatısındaki on iki takip kamerasıyla her oyuncunun sınır uzuvlarını içeren 29 veri noktasını saniyede 50 kez ölçer. Resmi topun içinde duran bir ölçüm birimi saniyede 500 veri gönderir ve vuruş anının tespitine yardım eder. Yapay zekâ, hücum oyuncusunun ofsayt konumunda top aldığını görünce "otomatik ofsayt uyarısı" üretir; video hakemleri vuruş anını ve çizgiyi doğruladıktan sonra karar sahadaki hakeme iletilir. MIT Sports Lab veriyi, Victoria Üniversitesi'ndeki TRACK grubu ise uzuv takibini doğruladı.

Ofsayt kuralının milimetrik yanı bu hızlara bağlıdır. Bu hızların ne anlama geldiğini hesap gösterir. 8 m/sn'lik bir koşucu (örnek hız) 25 kare/sn'lik klasik bir yayın görüntüsünde kareler arasında 0,32 m ilerler; saniyede 50 ölçümde bu 0,16 m'dir. 25 m/sn'lik sert bir pas topu saniyede 500 veriyle izleyen sensörde örnekler arasında yalnızca 0,05 m yol alır. Vuruş anını bir kare kaydırmak, bir ayağı çizginin bu yanına ya da öbür yanına taşıyabilir.

Ofsayt mı, değil mi? Sırayla beş soru

Ofsayt kuralı bir pozisyonda tek bir bakışla çözülmez; yukarıdaki tanımlar sırayla uygulanınca karar çıkar.

Bir pozisyonu kendi başına çözmek isteyen şu sırayı izleyebilir:

1. Oyuncu rakip yarı sahada mı? Orta çizgideyse ofsayt olamaz.
2. Pas anında, vücudunun eller hariç hangi parçası, topa ve sondan ikinci rakibe göre kaleye daha yakın?
3. Aynı hizadaysa konum geçerli sayılmaz; fark varsa konum ofsayt konumudur.
4. Konumdaki oyuncu aktif oyuna girdi mi: topa dokundu mu, rakibi engelledi mi, dönen topla avantaj mı aldı?
5. Top nereden geldi? Kale vuruşu, taç atışı ve köşe vuruşundan gelen toplarda ofsayt yoktur.

Bir sonraki iptal edilen golde bayrağın neden kalktığını bu beş soruyla izlemek, ofsayt kuralını tartışmaktan çok okumayı öğretir.

Okunan belgeler: kuralın kendisi ve tarihçe kaynakları

Aşağıdaki sayfalar 4 Kasım 2026'da okundu.

• IFAB, Oyun Kuralları, 11. madde (Ofsayt).
• IFAB, VAR protokolü ve 3 Mart 2018 kararı.
• FIFA, yarı otomatik ofsayt teknolojisi duyurusu (1 Temmuz 2022).
• Wikipedia, Offside (association football) (tarihçe tablosu; ansiklopedik kaynak).

Sık sorulan sorular

Eller ve kollar ofsayt çizgisine dahil mi?

Hayır. IFAB'ın 11. maddesine göre eller ve kollar hesaba katılmaz; kolun üst sınırı koltuk altının alt çizgisidir. Baş, gövde ve ayaklar sayılır.

Orta çizgide duran oyuncu ofsayt olur mu?

Hayır. Ofsayt konumu için oyuncunun rakip yarı sahada olması gerekir ve orta çizgi bu yarıya dahil sayılmaz.

Taç atışından gelen pasta ofsayt var mı?

Yok. Kale vuruşundan, taç atışından ya da köşe vuruşundan doğrudan top alan oyuncu ofsayt olamaz.